.
.
(GLO)- Ngày 4-10-2019, UBND huyện Đak Pơ (tỉnh Gia Lai) tổ chức họp báo công bố thông tin bản dịch bia đá Champa ở thôn Tư Lương, xã Tân An. Việc làm này đã giải tỏa những hiểu lầm do suy đoán về nội dung bia, đặc biệt là xóa đi những suy nghĩ lệch lạc, hoang đường của một số người, rằng dưới đáy bia đá có chôn giấu của cải. Với sự vào cuộc của các nhà khoa học, nội dung văn bia Tư Lương nói đến vị vua nào cũng dần được làm rõ.
 
 
Năm 2018, địa phương đã xây dựng một nhà che bia và gắn lên tường rào tấm biển lớn bằng đá đen, khắc chữ màu vàng, ghi: năm lập bia Tư Lương là 1438, “dưới thời vua Yura Bhadravarman De va”.
 
Thật ra, đây là thông tin chưa chính xác về vị vua liên quan đến bia ký thế kỷ XV, duy nhất được tìm thấy ở Tây Nguyên, tính đến nay. Cần nói ngay rằng, với lịch sử gần 2.000 năm, người Chăm không có vị vua nào mang tên “Yura Bhadravarman De va”.
 
Trong công trình nghiên cứu nổi tiếng thế giới Vương quốc Champa (Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2020) công bố từ những năm đầu thế kỷ XX, nhà khoa học Georges Maspero cho biết: Năm 1400, vua La Ngai qua đời, con trai Jaya Simhavarman (còn được gọi là Ba Đích Lai) nối ngôi, lấy vương hiệu là Indravarman V. Năm 1402, khi quân Đại Việt chinh phạt Chiêm Thành, Jaya Simhavarman đã dâng nhiều của cải và các vùng đất Chiêm Động, Cổ Lũy để được yên ổn.
 
Vẫn theo Georges Maspero, dường như Ba Đích Lai chính là người từng được vua cha giao cai quản miền đất Tây Nguyên-căn cứ địa có từ thời Jaya Sinhavarman III và IV, trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên nên ông còn có biệt hiệu là “Hoàng tử miền núi” (Uran nauk Glaung Vijaya).
 
Bia Tư Lương. Ảnh: Nguyễn Quang Tuệ
Bia Tư Lương. Ảnh: Nguyễn Quang Tuệ
 
Theo các tài liệu nghiên cứu lịch sử, Ba Đích Lai còn được biết đến là người đã ra sức xây dựng Vương quốc Champa, quan tâm củng cố phần lãnh thổ phía Nam kinh đô Vijaya (Bình Định), nhất là địa bàn miền núi, từ lưu vực sông Ba, sông Đà Rằng đến lưu vực sông Đồng Nai và cả phía Nam dãy Trường Sơn nước ta ngày nay.
 
Trong thời gian tại vị (từ năm 1400 đến khoảng 1441), Vua Ba Đích Lai đã cố giữ cho yên ổn ở phía Bắc, lập lại quan hệ hòa hiếu với Đại Việt. Nhờ đó, dưới triều đại của ông, cả Đại Việt và Champa đều lo khôi phục và xây dựng đất nước, có quan hệ thân thiện với nhau, thường xuyên cử sứ thần qua lại.
 
Như vậy, “Hoàng tử miền núi” Jaya Simhavarman (cũng có tài liệu ghi Jaya Sinhavarman) còn được sử sách gọi là Ba Đích Lai hoặc Indravarman V.
 
Giải thích thêm cho bản dịch bia Tư Lương từ tiếng Chăm cổ qua Anh ngữ, Giáo sư Arlo Giffiths (người đã đến Đak Pơ đọc và dịch văn bia này năm 2018) cho biết: Bia Tư Lương nói về con trai Vua Jaya Sinhavarma thuộc triều đại Vrsu. Ông có danh xưng chính thức là Sri Vrsu VisnujatiVirabhadravarmadeva và tên hiệu đầy đủ là VrsuIndravarmadeva.
 
Tên gọi, danh xưng, vương hiệu của các vua Chăm thường khá dài và đôi khi vẫn còn những ký tự chưa thống nhất trong cách biên chép của các nhà nghiên cứu. Do đó, chi tiết tên vua không gần với thực tế trong tấm biển gắn trước nhà che bia ở thôn Tư Lương như đã nêu là có thể giải thích được.
 
Ngày 6-7-2018, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 312/QĐ-UBND phê duyệt Danh mục kiểm kê di tích và dự kiến lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích giai đoạn 2018-2023 trên địa bàn tỉnh. Theo đó, bia đá Chăm Tư Lương thuộc diện được lập hồ sơ. Hy vọng, tới đây khi hiện vật quý này trở thành di tích, lỗi chính tả trên sẽ được khắc phục.
 
NGUYỄN QUANG TUỆ
 
.