.

(GLO)- Thi thoảng về quê cúng giỗ, tôi vẫn còn thấy trên bàn thờ gia tiên có những chiếc đèn dầu hột vịt vặn thật nhỏ, âm ỉ cháy tạo nên sự ấm cúng, gần gũi trong gia đình, tộc họ. Những ngày chạp, ngày kỵ và 3 ngày Tết cổ truyền, ngọn đèn dầu được đốt liên tục cả ngày lẫn đêm để con cháu trở về thắp nén nhang tưởng nhớ ông bà, cha mẹ và những người thân đã qua đời.

Mặc dù thời hiện đại, người ta dùng những bóng đèn điện đủ màu để thắp sáng, trang trí trên bàn thờ tổ tiên khá tiện lợi, nhưng chú tôi-người trông nom từ đường-không bỏ được thói quen dùng chiếc đèn dầu để thắp sáng nơi linh thiêng. Chú cho rằng, thắp đèn dầu mới là lửa thật. Ông bà chúng ta ngàn đời nay đều dùng lửa thật cho cuộc sống nên thờ phụng phải dùng ngọn lửa ấy thì mới thật lòng với tiền nhân.

 

Ảnh internet
Ảnh internet

Tôi sinh ra từ nhà quê bùn đất, suốt cuộc đời tuổi thơ gắn bó với chiếc đèn dầu thân thuộc. Bên cạnh những thứ thiết thực cho cuộc sống trong ngôi nhà nhỏ, mẹ tôi không bao giờ để thiếu các vật dụng cần thiết như: chai dầu hỏa, cái bấc đèn, viên đá lửa… Những khi tối lửa tắt đèn thì ngọn đèn lưu ly trên bàn thờ luôn được mẹ thắp sáng. Bao năm học hành chong dưới ngọn đèn dầu leo lắt, tôi đọc qua cả ngàn trang sách, soạn cả ngàn trang vở mà mắt vẫn trong, lòng vẫn sáng. Những năm chiến tranh loạn lạc, dầu hỏa trở nên khan hiếm, đắt đỏ, bà tôi hái trái mù u ép làm dầu thắp và “sang” hơn là dùng dầu phụng để thắp sáng nhưng với chiếc đèn đặc trưng hơn, đó là chiếc đĩa đèn để đựng dầu và cái tim đèn se bằng bông gòn để trên miệng đĩa được thấm dầu và đốt cháy.

Đến thế hệ chúng tôi, dầu hỏa đã thay thế các loại dầu thực vật và chiếc đèn dầu hỏa thay cho đĩa đèn đã là một sự tiến bộ vô cùng, mặc dù lớn lên tôi đã nghe đến câu chuyện chiếc đèn chúc ngược vẫn sáng ở phương Tây từ thời ông Nguyễn Trường Tộ đi sứ, nhưng chưa tỏ thực hư. Suốt bao năm cắp sách đến trường, ngọn đèn dầu trong mái nhà rơm rạ nơi quê nghèo đã chắp cánh nâng ước mơ của tôi.

Trong ánh sáng diệu vợi từ chiếc đèn dầu nho nhỏ, những đêm dài với một không khí gia đình ấm áp, tôi và các em quây quần học bài, cha nằm đọc sách, mẹ ngồi khâu áo. Những buổi cơm chiều muộn màng, trên chiếc chõng tre bên chái hiên nhà, chiếc đèn dầu tỏa rạng mâm cơm đầy khoai mì nhưng đầm ấm biết bao. Dưới ánh sáng nhạt nhòa ấy, mẹ vẫn lần ra từng đường kim và đan cho con chiếc áo lạnh mùa đông. Những tháng năm gian khó, bão lũ mất mùa, mẹ tôi hay nhìn vào chiếc bấc đèn hàng đêm như khấn nguyện điều gì. Rồi có hôm, khi tôi đang học bài, mẹ nói như reo lên : “Ôi, bông đèn đã nở rồi con ạ !”. Quả thật, tôi nhìn vào ngọn đèn dầu đang cháy, thấy trên đỉnh bấc như nở ra 3 cánh hoa đỏ rực đẹp lung linh. Biết tôi chưa hiểu điều gì sau cái hoa đèn đó, mẹ giải thích bằng những câu dân gian: “Nhất thời đom đóm vô nhà, nhì thời chuột túc, thứ ba bông đèn…”. “Đó là điềm lành con ạ! Năm nay, nhà mình có khi được mùa”. Ngọn đèn dầu từ đó với tôi như có linh hồn, nó biết đem đến cho mẹ tôi niềm vui trong hy vọng.

Giờ đây, chiếc đèn dầu đã trở thành chuyện cổ tích với con cháu tôi và dường như nó đang nằm đâu đó trong các bộ sưu tập đồ cổ của những người hoài niệm quá khứ. Ánh sáng điện từ phố xá đến làng quê ngày nay đã khiến người ta quên đi những chiếc đèn dầu một thời gắn bó. Những khi về quê, gặp lại chiếc đèn dầu trên bàn thờ cùng hương khói, tôi như cảm nhận được chút tình quê như đang còn lẩn khuất trong sâu thẳm của bao con người chân chất một thời.

Bùi Quang Vinh

.