Việt Nam được đánh giá là một trong 5 quốc gia chịu tác động lớn nhất của biến đổi khí hậu (BĐKH). TS. Phạm Đức Thi và KS. Nguyễn Thu Bình- Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam đã nghiên cứu xác định mức độ BĐKH cũng như mức độ ảnh hưởng của nó đến Tây Nguyên, giúp các nhà hoạch định chính sách có các biện pháp ứng phó phù hợp với diễn biến mới nhất của BĐKH.

Diễn biến của nhiệt độ

Phá rừng là nguyên nhân dẫn đến biến đổi khí hậu toàn cầu. Ảnh: H.H.L

Các nhà nghiên cứu đã sử dụng số liệu quan trắc từ 30 năm đến 33 năm (1979-2008), trong phạm vi kinh độ 107.41-108.39 và vĩ độ 11.32-11.58, để tính toán, phân tích. So sánh chuẩn sai nhiệt độ giữa 2 thập niên (1999-2008) và (1979-1988) cho thấy, so với thập niên 1979-1988, nhiệt độ không khí trung bình thập niên 1999-2008 cao hơn rõ rệt, nhất là vào các tháng mùa đông và trên độ cao từ 100 mét đến 800 mét. Nhiệt độ trung bình nằm phổ biến cao hơn từ  0,5^oC đến 0,8^oC, riêng Kon Tum, cao hơn 1^oC. Trong khi đó nhiệt độ trung bình năm ở Việt Nam tăng khoảng 0,5^oC đến 0,7^oC “Kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng cho Việt Nam”; nhiệt độ trung bình các tháng mùa đông cao hơn hẳn so với các thời kỳ khác, tiêu biểu là tháng 1, phổ biến cao hơn từ 0,8^oC đến 1,5^oC, cá biệt có trạm ở Kon Tum cao hơn 1,7^oC. Trong 3 tháng chính đông, nhiệt độ trung bình phổ biến cao hơn từ 0,8^oC đến 1,4^oC, riêng TP. Pleiku cao hơn 1,76^oC; trong các tháng mùa hè, nhiệt độ trung bình phổ biến cao hơn 0,23^oC đến 0,7^oC. Trong các tháng chuyển tiếp (tháng 4 và tháng 10), mức tăng của nhiệt độ thấp hơn và không đều giữa các trạm. Khẳng định sự tăng của nhiệt độ xảy ra ở tất cả các trạm và nhiệt độ mùa đông tăng nhanh hơn mùa hè rõ rệt.

Năm 2009, nhiệt độ càng cao hơn các năm trước, nắng nóng kéo dài làm khô hạn rất nhiều nơi trên khu vực Tây Nguyên nói chung và Gia Lai nói riêng. Ví dụ vào cuối tháng 8 đúng vào tháng có nhiều mưa nhất ở những năm trước, nhưng ở xã Đak Tơ Pang  (huyện Kông Chro) lại còn nắng nóng. Theo báo cáo của UBND huyện Kông Chro thì các loại cây trồng vụ mùa của huyện đã có hơn 1.000 ha khô cháy, mất trắng, con sông Đak Hway trơ ra toàn đá.

Nhiệt độ tăng có ảnh hưởng đến đa dạng sinh học  

Các nhà khoa học trên thế giới nhận định, do nóng lên toàn cầu, các ranh giới nhiệt của các hệ sinh thái lục địa và nước ngọt sẽ dịch chuyển về phía cực, đồng thời cũng dịch chuyển lên cao hơn. Khi ấy các loài thực vật, động vật nhiệt đới có thể phát triển ở các vĩ độ cao hơn hoặc trên những vùng núi và cao nguyên cao hơn trước. Trái lại, các loài ưa lạnh bị thu hẹp lại, hoặc phải di cư đi nơi khác. Không chỉ môi trường sinh thái, vườn tược cũng thay đổi dần đặc trưng vốn có của nó, như sâu bệnh lạ xuất hiện nhiều hơn những mùa vụ gần đây; hoa nở không theo quy luật chu kỳ nào cả, không ai còn đoán định cụ thể được thời điểm nó trổ hoa...

Từ kịch bản BĐKH, đến năm 2050, nhiệt độ tại Nam Trung bộ và Tây Nguyên tăng từ 0,8^oC đến 1,0^oC và đến năm 2100, tăng từ 1,7^oC đến 2,2oC. Có thể nhận định, BĐKH sẽ gia tăng mạnh ở Nam Trung bộ và Tây Nguyên với nhiều loại thiên tai khắc nghiệt hơn, là nguyên nhân chính gây ra sự thay đổi hệ thống sinh thái trong khu vực.

Giải pháp chống biến đổi khí hậu

Chìa khóa cho các tỉnh Tây Nguyên nói riêng và các nước Đông Nam Á nói chung là phải bảo vệ những cánh rừng nhiệt đới, siết chặt công tác quản lý rừng, đầu tư trồng rừng cũng như các dự án trồng cây xanh trên lãnh thổ của mình, các biện pháp quản lý hệ thống thủy lợi và thoát lũ... Rừng chính là “máy điều hòa khí hậu” khổng lồ.

Các nhà khoa học cho biết: Tạm tính với diện tích 1.000.000 ha nếu chỉ 50% diện tích có rừng cây thân gỗ thì mỗi năm rừng ở dãy Trường Sơn giữ được 22-25 triệu tấn CO₂, góp phần đáng kể vào giảm hiệu ứng nóng lên toàn cầu mà không cần đầu tư gì ngoài bảo vệ rừng. Bảo tồn đa dạng sinh học, đặc biệt là đảm bảo an ninh môi trường sẽ là một chiến lược thích ứng lợi hại của Việt Nam nói chung và Tây Nguyên nói riêng trước thảm họa BĐKH. Bởi rừng có vai trò không thể thay thế trước đe dọa của BĐKH. Rừng làm chậm các tác động tiêu cực do BĐKH tạo ra. Nguồn dược liệu, dự trữ gen và thiên địch có ở trong rừng có khả năng giảm nhẹ các bệnh dịch cho con người, vật nuôi và cây trồng bùng phát do BĐKH.

Hương Trà