Trước cuộc sống có quá nhiều biến chuyển như hiện nay, việc gìn giữ, kế thừa và phát triển các giá trị văn hóa truyền thống của cha ông để lại là điều không phải dễ dàng. Nhận thức của thế hệ trẻ bây giờ cũng khác, một bộ phận có cách nhìn nhận lệch lạc, thậm chí ngày càng lai căng nếu như không được những người có tâm huyết đi trước uốn nắn, định hướng…

Lay động cội nguồn

Những người làm công tác văn hóa lâu năm ở huyện Cư M’Gar, tỉnh Đak Lak kể: Người dân ở buôn Rai (xã Ea Tal, huyện Cư M’Gar, tỉnh Đak Lak) chẳng bao giờ quên “chuyện nhà” ông E Mướt xảy ra hồi cuối tháng 7-2009. Chuyện rằng: Trước khi chết, đôi mắt ông E Mướt cứ mở trừng trừng nhìn lên trần nhà như khẩn khoản một điều gì đó cơ mật mà không thể nói ra. Hoảng quá, anh Y Tiếp- con trai ông bắc thang trèo lên trần nhà xem thử thì mới phát hiện một bộ chiêng cổ (7 cái) được bọc trong những chiếc bao tải cất cẩn thận. Biết đây là điều mong mỏi cuối cùng của ông trước khi từ giã cõi đời này, mọi người không ai nói với ai lời nào, họ chỉnh tề ngồi vào vị trí của dàn chiêng và bắt đầu diễn tấu. Lúc đó, đôi mắt già E Mướt mới từ từ khép lại và “yên ngủ” như thể không còn điều gì vướng bận nữa…

Chị H’Hoa- cán bộ Phòng Văn hóa- Thông tin huyện Cư M’Gar bảo, câu chuyện đầy xúc động của gia đình già E Mướt được những người làm công tác văn hóa ở đây lấy làm gương cho lớp trẻ trong việc tuyên truyền giáo dục, nâng cao ý thức bảo tồn và gìn giữ vốn văn hóa cha ông. Đến nay, Cư M’Gar là một trong những huyện dẫn đầu về phong trào bảo tồn, gìn giữ và phát huy vốn văn hóa truyền thống của tỉnh. Hầu hết các buôn làng đều thành lập được những đội chiêng trẻ để cùng với thế hệ cha anh họ, tự tin góp mặt trong những dịp hội hè của cộng đồng dân tộc mình tổ chức như một sự tiếp nối tiềm tàng và đáng trân trọng.

Biểu diễn cồng chiêng. Ảnh: Đ.T

Đánh thức ký ức

Chị H’Hoa tâm sự, đời sống kinh tế của bà con đã khá hơn trước rất nhiều. Vì thế qua nhiều lễ hội truyền thống được phục dựng, số thành viên trong từng cộng đồng cũng tham gia ngày càng nhiều, càng thân thiết với nhau hơn. Bên cạnh cồng chiêng cùng nhiều nhạc cụ khác được mọi người chăm chút, hồi sinh… thì những làn điệu dân ca, dân vũ- vốn đã trở thành ký ức của người già cũng đang được thế hệ trẻ có tâm huyết sưu tầm, biên soạn và phổ biến trở lại.

Chẳng hạn như điệu múa cổ T’Lang Grư (chim Grư bay lên), Khớt H’Gơr (hát múa trong nghi lễ bọc trống)… đã được chị H’Hoa và các chị H’Duôn, H’Nhé, H’Yang ở xã Ea Tul lĩnh hội từ những người già, hoặc lục lọi lại trong ký ức thời thơ ấu để truyền dạy lại cho nhiều thiếu nữ ở các buôn làng. Chính những thiếu nữ này là “hạt nhân” ươm mầm và nhân rộng ra cho bạn bè cùng trang lứa.

Rõ ràng, phải bằng cách nào đó để khơi dậy ý thức cội nguồn dân tộc trong lòng của mỗi người là nguồn lực nội sinh dồi dào giúp cho cộng đồng, xã hội phát triển. Trong hành trình này, sự nhìn nhận và tiếp sức của thế hệ trẻ là bước nhảy có ý nghĩa sống còn. Bước nhảy ấy, họ không chỉ học được từ những bài học của cha ông mình, mà họ còn tích lũy, kế thừa bằng cả niềm đam mê và vốn hiểu biết sâu sắc, cặn kẽ về dòng chảy liền mạch của đời sống văn hóa mỗi cộng đồng từ ngàn xưa cho đến hôm nay.

Nguyễn Đình