Bảo tồn và phát huy giá trị đặc sắc của Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên

Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Thế Dũng

Festival Cồng chiêng Quốc tế Gia Lai lần thứ I-2009 sẽ được tổ chức tại TP. Pleiku từ ngày 12 đến ngày 15-11-2009, quy tụ nhiều đoàn cồng chiêng trong nước và các nước trong khu vực Đông Nam Á. Festival sẽ diễn ra nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật phong phú, hấp dẫn. Trước thềm Festival Cồng chiêng Quốc tế Gia Lai lần thứ nhất năm 2009, Báo Gia Lai có cuộc phỏng vấn Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Thế Dũng xung quanh vấn đề này.

* Công tác chuẩn bị cho Festival Cồng chiêng Quốc tế Gia Lai lần thứ nhất đến nay như thế nào, thưa ông?

Chủ tịch PHẠM THẾ DŨNG: Festival Cồng chiêng Quốc tế Gia Lai lần thứ I- 2009 được tổ chức tại TP. Pleiku là một sự kiện quan trọng mang tầm quốc tế, có ý nghĩa chính trị- kinh tế, văn hóa-xã hội không chỉ cho Gia Lai mà của cả nước. Đây cũng là dịp nhằm tôn vinh giá trị đặc sắc của Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, một loại hình văn hóa nghệ thuật độc đáo của Việt Nam đã được tổ chức Văn hóa- Khoa học- Giáo dục của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là Kiệt tác di sản truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại. Vì thế, việc tổ chức Festival Cồng chiêng Quốc tế lần thứ I- năm 2009 không chỉ có tác dụng giáo dục, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên mà còn khẳng định quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước ta đặc biệt quan tâm đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, trong đó có Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên. Festival Cồng chiêng Quốc tế Gia Lai lần thứ I còn là ngày hội lớn của đồng bào các dân tộc anh em trong tỉnh, là sự kiện văn hóa quan trọng ở khu vực Tây Nguyên và cả nước, nhằm tăng cường tình đoàn kết giao lưu văn hóa giữa các dân tộc, góp phần quảng bá hình ảnh, vị thế của Gia Lai với cả nước và thế giới, phục vụ sự phát triển kinh tế-xã hội, phát huy tối đa nội lực, thu hút đầu tư vào địa phương.

Cồng chiêng Bahnar. Ảnh: Huy Tịnh

Từ năm 2008, tỉnh đã đề ra kế hoạch tổ chức lễ hội này, đã được sự giúp đỡ nhiệt tình của các bộ ngành trung ương và sự cho phép của Chính phủ. Xung quanh Festival với nhiều nội dung hoạt động chính, tiêu biểu như trình diễn cồng chiêng, chỉnh chiêng, tạc tượng, các hội thảo về xúc tiến đầu tư, xây dựng sản phẩm du lịch, triển lãm không gian văn hóa các dân tộc Tây Nguyên, triển lãm sinh vật cảnh... Tỉnh cũng sẽ tổ chức phục dựng lễ hội văn hóa truyền thống đặc sắc quan trọng của đồng bào Tây Nguyên như lễ hội đâm trâu, lễ bỏ mả... Đây là những lễ hội có ý nghĩa đặc trưng trong đời sống văn hóa, tâm linh của đồng bào các dân tộc thiểu số Tây Nguyên. Việc phục dựng lại các lễ hội trên không chỉ nhằm giới thiệu với bạn bè trong nước và quốc tế mà còn nhằm mục đích khơi dậy những yếu tố văn hóa cổ truyền của vùng đất Tây Nguyên linh thiêng, kỳ diệu và đặc sắc. Đến nay, việc chuẩn bị Festival Cồng chiêng Quốc tế Gia Lai lần thứ I- 2009 cơ bản hoàn thành.

* Trong đợt sưu tầm mới đây, Gia Lai còn trên 5.600 bộ cồng chiêng các loại, trong đó có 932 bộ chiêng quý, sở hữu chủ yếu thuộc các tộc người Jrai và Bahnar. Làm thế nào để bảo tồn và phát huy được giá trị đích thực của cồng chiêng trong đời sống cộng đồng?

Chủ tịch PHẠM THẾ DŨNG: Có thể nói, văn hóa cồng chiêng là lẽ sống của người dân tộc thiểu số Tây Nguyên được gắn bó mật thiết từ khi con người cất tiếng khóc chào đời đến khi về với thế giới vĩnh hằng. Cồng chiêng còn là tài sản quý giá, biểu trưng cho sự giàu có của các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên.

Theo kết quả điều tra năm 2008, trên địa bàn tỉnh Gia Lai có 5.655 bộ cồng chiêng. Đến nay Gia Lai là tỉnh còn giữ được nhiều cồng chiêng nhất trong các tỉnh Tây Nguyên. Những năm qua, Đảng và Nhà nước ta cũng như UBND tỉnh đã có nhiều văn bản quy định về việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa cồng chiêng trên địa bàn Gia Lai. Bên cạnh đó, tỉnh tổ chức các cuộc liên hoan cồng chiêng ở các cấp nhằm bảo tồn di sản văn hóa cồng chiêng như: Tổ chức định kỳ 2 năm một lần ở cấp xã và huyện, 4 năm một lần ở cấp tỉnh nhằm duy trì việc giao lưu truyền dạy cồng chiêng tại cộng đồng và kích thích khả năng sáng tạo, học hỏi của nghệ nhân. Tỉnh Gia Lai còn rất quan tâm đến việc khuyến khích các lễ hội có sử dụng cồng chiêng tại các buôn làng, tạo mọi điều kiện cho việc truyền dạy cồng chiêng tại cộng đồng, đưa việc truyền dạy cồng chiêng vào dạy ở các trường dân tộc nội trú, trường có đông học sinh là người dân tộc thiểu số bản địa. Đặc biệt tỉnh Gia Lai ưu tiên cho việc truyền dạy nghề chỉnh chiêng, nghiên cứu, phục dựng những lễ hội đang có nguy cơ mai một trước sự tác động của văn hóa ngoại lai để bảo tồn, lưu giữ, trong đó có một số lễ hội đã được dựng thành phim tư liệu như lễ đón năm mới của người Bahnar Tơlô (Sơmah Kơ Cham); lễ trưởng thành của người Bahnar…Tỉnh cũng đã triển khai những chương trình có tính chiến lược lâu dài cho hoạt động bảo tồn di sản như: “Chương trình hành động bảo tồn Không gian văn hóa cồng chiêng” của Bộ Văn hóa- Thể thao và Du lịch.

Nghệ nhân chỉnh chiêng. Ảnh: Đức Thụy

Trước mắt, cần đẩy mạnh công tác sưu tầm, ghi chép và nghiên cứu một cách bài bản, hệ thống về cồng chiêng và văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên. Tiến hành phục hồi và giữ gìn các sinh hoạt văn hóa cộng đồng để tạo môi trường diễn xướng của sinh hoạt văn hóa cồng chiêng trên quan điểm kế thừa có chọn lọc. Từng bước xây dựng phòng lưu trữ di sản văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên tại Trung tâm Dữ liệu Di sản văn hóa (Viện Văn hóa- Thông tin) và tại các bảo tàng tỉnh. Đồng thời có kế hoạch đào tạo dài hạn, cơ bản đội ngũ cán bộ khoa học am hiểu về âm nhạc truyền thống, văn hóa, lịch sử Tây Nguyên, chú trọng đào tạo cán bộ là người dân tộc thiểu số. Tiếp tục đẩy mạnh việc mở lớp truyền dạy kinh nghiệm đánh chiêng, chỉnh chiêng tại cộng đồng. Kết hợp việc sưu tầm, nghiên cứu, bảo tồn, phục hồi, truyền dạy và quảng bá văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, không để xảy ra nạn “chảy máu” cồng chiêng. Bảo tồn và phát huy giá trị đặc sắc của Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên là trách nhiệm cộng đồng của toàn xã hội và cũng là cam kết của chúng ta với cộng đồng thế giới.

* Xin chân thành cảm ơn!

Ngọc Như (thực hiện)